تشخیص عسل طبیعی از تقلبی در دنیای امروز بسیار مهم است زیرا سودجویان زیادی مواد مصنوعی و تغلیظ کننده‌های صنعتی را به عنوان عسل طبیعی به فروش می‌رسانند. طبیعتاً با توجه به کشف و شناسایی خواص اعجاب انگیز عسل و پیدایش فواید درمانی آن همه به دنبال بهترین راه جهت تشخیص عسل طبیعی از تفلبی می‌باشند زیرا عسل غیر طبیعی همانند آبنبات مصنوعی که از شکر و مواد مضر دیگر تهیه شده، چیزی جز زیان برای ما به همراه نخواهد داشت؛ پس با ما در این مقاله همراه باشید تا به دام متقلبان این بازار نیفتیم و هنگام خرید عسل بتوانیم از هدر رفت پول خود جلوگیری کنیم و عسلی ارگانیک تهیه کنیم.

بهترین راه تشخیص عسل طبیعی از تقلبی

طبیعتاً بهترین راه جهت تشخیص عسل طبیعی از تقلبی، مراجعه به آزمایشگاه‌های تخصصی و حرفه‌ای است؛ در آزمایشگاه‌های تغذیه فاکتورهای مختلفی را جهت بررسی اصل بودن یا تقلبی بودن عسل مورد بررسی قرار می‌دهند که از جمله آن‌ها می‌توان به میزان قندهای مختلف طبیعی همچون ساکارز، میزان آنزیم‌ها، میزان رطوبت و غیره مورد بررسی قرار می‌گیرند.
زنبور عسل برای تولید عسل طبیعی به تغذیه از شهد گل‌ها می‌پردازد و هنگام بازگشت به خانه اصلی خود یعنی کندو، تغییراتی در ترکیب شهد گل استفاده شده به وجود می‌آورد. درواقع زنبور عسل با استفاده از آنزیم‌های درون بدن خود به تغییر در ترکیب شهد گل می‌پردازد. شهد گل دارای قندهای طبیعی متفاوتی است که سه نوع قند ساکارز، فروکتوز و گلوکوز بیشترین نوع آن را تشکیل می‌دهد. لازم به ذکر است که شهد گل تنها دارای قندهای طبیعی نیست و مواد دیگری نیز دارد که در آزمایشگاه‌ها می‌تواند مورد بررسی قرار گیرد؛ شهد گل دارای آمینواسیدهایی همچون پرولین است که فاکتور بسیار مهمی جهت تشخیص عسل طبیعی از تقلبی می‌باشد.
زنبور با استفاده از آنزیم‌هایی که دارد ساکارز را به دو نوع قند ساده همچون فروکتوز و گلوکز تبدیل می‌کند. در واقع آنزیم‌های درون بدن زنبور عسل که یکی از آن‌ها اینورتاز نام دارد، پیوند بین مولکول‌های ساکارز را می‌شکند تا به قندی ساده‌تر تبدیل شود؛ اما این آنزیم‌ها توانایی شکستن همه پیوندها را ندارند و بالطبع در عسل طبیعی همواره مقداری ساکارز یافت می‌شود
جالب است بدانید که با فرآوری نهایی که زنبور عسل بر عسل انجام می‌دهد؛ بیست الی پانزده درصد آب در عسل طبیعی یافت شده و باقی ترکیبات حاوی قندهای طبیعی می‌باشند که همه این موارد در آزمایشگاه‌ها مورد بررسی قرار می‌گیرند.

انواع عسل طبیعی

عسل طبیعی را براساس فاکتورهای مختلفی دسته بندی می‌کنند که از جمله آن‌ها می‌توان به منطقه تولید عسل، رنگ عسل، نوع گلی که از آن تغذیه می‌کنند و یا زمان تولید عسل نام برد.

انواع عسل براساس نوع گل تغذیه شده

عسل های طبیعی بر اساس نوع گل تغذیه شده تنوع بالایی دارند. زیرا طعم و عطر هر عسلی که از نوعی گل خاص باشد، با بقیه عسل ها متفاوت است. به طوری که در یک دسته بندی کلی، زنبورها یا از چند گل برای تولید عسل تغذیه می کنند یا از یک نوع گل قالب، که عسل تک گله محبوبیت بیشتری دارد.

عسل چندگله

به عسل‌هایی که زنبور برای تهیه آن‌ها از گیاهان بسیار متنوعی استفاده کرده باشد و شهد خاصی بر آن غالب نباشد، عسل چند گله می گویند که این نوع عسل در مناطقی با تنوع گیاهی بالا بیشتر یافت می‌شود و طرفداران مخصوص به خود را دارد.
با خوردن عسل چندگله رایحه چند گل در مشامتان می‌پیچد که درواقع همانند عسل تک‌گله معرف یک نوع گل خاص نیست.

عسل تک‌گله

در صورتی که یک نوع گل و گیاه در منطقه بیشتر از انواع دیگر باشد نام آن گل و گیاه را بر روی عسل می‌گذارند البته در این نوع نام گذاری شهد غالب مد نظر است زیرا غیر ممکن است که زنبور فقط از یک نوع گل و گیاه استفاده کند؛ مانند عسل مرکبات که از باغات مرکبات برداشت می‌شود و یا عسل یونجه که از یونجه زارها برداشت می‌گردد. این نوع عسل در ایران بیشترین محبوبیت را در بین انواع دیگر عسل دارد. دراینجا به معرفی چند عسل تک‌گله می‌پردازیم.

عسل آویشن

عسل آویشن که جزء محبوب‌ترین عسل میان ایرانیان است، بسیار انرژی زا و مقوی می‌باشد.
از عسل تک‌گله آویشن برای درمان مشکلات تنفسی، تسکین سرفه، بهبود گلودرد و همچنین درمان بسیاری از زخم‌ها استفاده می‌کنند.

عسل گون

گیاه گون تنوع بسیار بالایی دارد به طوری که در هر منطقه نوع خاصی از آن رویش دارد و با این تنوع بالا طبیعتاً شاهد عسل‌های متنوعی از این نوع گیاه هستیم.
این عسل برای تقویت مغز و اعصاب، درمان مشکلات معده و ناراحتی‌های گوارشی مفید می‌باشد.

عسل گشنیز

عسل گشنیز نسبت به بقیه عسل‌های موجود در بازار، طعمی خاص و ویژه دارد که آن را متمایز می‌کند.
این عسل خواص متعددی داشته که می‌توان به تقویت اشتها، بهبود ناراحتی‌های معده، درمان عفونت و سرماخورگی اشاره کرد.

عسل کنار

عسل کنار که با نام عسل سدر عربی هم شناخته می‌شود، طرفداران ویژه خود را دارد. این عسل در کنار طعم خاص خود، بسیار مقوی و انرژی بخش است و در درمان بسیاری از مشکلات جسمانی به کار گرفته می‌شود.
از عسل کنار برای تقویت حافظه و اعصاب، بهره می‌گیرند.

عسل اقاقیا

یکی از بهترین انواع عسل است که نسبت به دیگر عسل‌ها دیرتر شکرک می زند. عسل اقاقیا مقوی و انرژی زا می‌باشد؛ به طوری که بسیاری مصرف آن را ورزشکاران توصیه می‌کنند.

عسل مریم گلی

عسل مریم گلی طیف رنگی گسترده‌ای دارد به طوری که از رنگ کهربایی روشن تا تیره زرین در طبیعت موجود هستند.
طعم و بوی این عسل بسیار فوق العاده است و طرفداران زیادی دارد.
عسل مریم گلی بسیار پرخاصیت بوده که از جمله خواص آن می‌توان به تصفیه و پاکسازی خون، رفع تعریق بیش از حد بدن و درمان ناراحتی‌های گوارشی نام برد.

عسل یونجه

عسل یونجه از گل‌هایی که متمایل به رنگ بنفش هستند به دست می‌آید. به دلیل برداشت زیاد عسل بونجه در ایران، قیمت این محصول نسبت به بقیه عسل‌ها مناسب‌تر است.
این عسل فواید فراوانی دارد که برهمگان واضح است؛ به طوری که به طور بسیار گسترده‌ای مورد استفاده قرار می‌گیرد. از جمله خواص عسل یونجه می‌توان به تقویت حافظه و درمان عفونت اشاره کرد.

عسل کتیرا

عسل خاصی می‌باشد که برای درمان مشکلات گوارشی بسیار سریع نتیجه می‌دهد. برداشت عسل کتیرا در منطقه گلیل در استان خراسان شمالی می‌باشد که در بهبود اشتها و انرژی زایی مؤثر است.

عسل زرشک

این عسل مخصوص منطقه خراسان است و به دلیل شرایط اقلیمی و پوشش گیاهی خاص آن منطقه، از فواید زیادی از جمله تصفیه خون، کاهش فشار خون و درمان مشکلات کبدی برخوردار است.

عسل بابونه

عسل بابونه عطر و طعم ویژه‌ای دارد و برای التهاب مغز، انواع ورم‌ها، کنترل تب، میگرن، سردرد، آرتروز و کاهش آلرژی مورد استفاده قرار می‌گیرد.

عسل سیاه دانه

عسل سیاه دانه جزو گران‌ترین عسل‌ها به شمار می‌رود که بسیار کمیاب می‌باشد. مقوی مغز و اعصاب بوده و به تقویت اشتها کمک می‌کند.

عسل مرکبات

این عسل به عسل بهار نارنج هم شناخته می‌شود. عسل مرکبات دارای عطر و بوی خاصی می‌باشد که بیشتر در شمال کشور برداشت می‌شود و برای مصرف خردسالان معمولاً این نوع عسل توصیه می‌گردد.

انواع عسل از نظر زمان تولید

زمان تولید عسل ها با یکدیگر متفاوت بوده و بسته به گلی دارد که زنبور از آن تغذیه می کند. بعد از رویش گل و تغذیه زنبور، برداشت شروع می شود.

عسل بهاره

مانند: عسل مرکبات و عسل اقاقیا و درختان میوه که زنبور داران در اوایل بهار به جمع آوری و برداشت آن می‌پردازند.

عسل پاییزه

تولید عسل پاییزه از اواسط تابستان تا اوایل پاییز صورت گرفته که این نوع عسل طبیعی به دلیل عطر و طعم خاص خود، طرفداران ویژه‌ای دارد.

انواع عسل بر اساس رنگ

عسل بی‌رنگ

عسلی که از گیاهانی همانند اقاقیا و پنبه به دست می‌آید بی‌رنگ می‌باشد.

عسل قرمز

عسلی که از گیاه آویشن به دست می‌آید به قرمز متمایل است.

عسل زرد

عسلی که از گیاه اسپرس به دست می‌آید زرد رنگ و درخشان است.

انواع عسل از لحاظ منطقه تولید

در کشور چهار فصل ایران به دلیل تنوع اقلیمی و آب و هوایی بالا اکثر مناطق، دارای عسل می‌باشد به طوری که اگر در یک شهر به دلیل سرما زنبورداری نتوانست عسل تولید کند در همان فصل سال در شهری دیگر عسل برداشت می‌کنند؛ زیرا آب و هوای هر منطقه متفاوت است.
بنابراین در اکثر شهرهای ایران عسل برداشت می‌شود که بهترین آن‌ها مربوط به ناحیه شمالی کشور است؛ زیرا در این ناحیه آب و هوا معتدل بوده و پوشش گیاهی بسیار وسیع می‌باشد.

انواع عسل تقلبی

همانطور که گفته شد، به علت کمیابی و سختی در برداشت عسل طبیعی کوهستان، زنبور داران به تولید عسل غیر طبیعی می پردازند که انواع مختلفی دارد.

عسل مخلوط

عسل مخلوط عسلی است که فروشنده جهت زیادتر کردن حجم عسل، آن را با تغلیظ کننده‌های صنعتی همچون مواد گلوکزی و یا شهد میوه‌ها ترکیب می‌کند و با تقلب، آن را به عنوان عسل طبیعی به فروش می‌رساند.
درصد تولید این نوع از عسل بسیار پایین است زیرا ورود هرگونه ماده خارجی و غیرطبیعی به داخل عسل، باعث تخمیر عسل می‌شود و در فرآیندهایی ویژه طعم عسل‌ترش تر می‌شود و طبیعتاً مصرف کننده متوجه می‌شود.

عسل کاملاً تقلبی

در این شیوه عسل به دست آمده به طور کامل مصنوعی بوده و از تغلیظ شیرهٔ برخی از میوه‌ها مانند خرما، توت به دست می‌آید. گاها بعضی افراد از ترفند حرارت دادن مواد گلوکزی و مواد نشاسته‌ای برای قوام بخشی به عسل تقلبی استفاده می‌کنند.
در بعضی موارد برای ایجاد طعم و بو نیز از برخی از اسانس‌های شبیه به عسل استفاده می‌شود تا طعم و بویی شبیه به آن را پیدا کند.

روش‌های تشخیص عسل طبیعی از تقلبی

روش های زیادی برای تشخیص عسل طبیعی از عسل تقلبی وجود دارد، که ما به معرفی چندتا از بهترین های آن ها می پردازیم.

میزان چسبندگی

عسل طبیعی چسبندگی فوق العاده ای داشته به طوری که سطح آغشته به عسل طبیعی به راحتی پاک نمی‌شود. برای امتحان کردن این روش کافیست دو انگشت خود را به عسل طبیعیآغشته کرده و میزان چسبیدگی آن را امتحان کنید.
راه دیگر برای آزمودن میزان چسبندگی عسل، این است که مقداری عسل را از پارچ از ارتفاع یک متری در لیوانی سرازیر کرده اگر عسل به صورت تکه‌ای جدا نشد و چسبندگی‌اش را حفظ کرد آن عسل طبیعی است.

تست عسل طبیعی از تقلبی با کبریت

شما می‌توانید تنها با یک تکه چوب کبریت تشخیص دهید که آیا عسل شما طبیعی است یا تقلبی!
کافیست یک چوب کبریت را روشن کرده و درون ظرف عسل خود بیاندازید، در این لحظه اگر عسل آتش گرفت نشان از طبیعی بودن عسل دارد ولی اگر عسل شما آتش نگیرد و یا زود شروع به سوختن نکند، نشان از تقلبی بودن دارد.

شکرک زدن

اگر عسل طبیعی را به طور تخصصی مورد بررسی قرار دهیم متوجه دیاستاز در آن می‌شویم. این ماده باعث می‌شود عسل طبیعی بعد از چندوقت تشکیل رس بدهد؛ درواقع دیاستاز با متبلور کردن ذرات قند، باعث می‌شود عسل مانند روغن نباتی سفت شود.
لازم به ذکر است که این رس زدن با شکرک زدن متفاوت است به طوری که شکرک زدن یک عامل جهت تشخیص تقلبی بودن عسل می‌باشد.
به عنوان مثال نمونه عسل‌های یافت شده از زمان مصر باستان بعد از چندین هزارسال حالت اولیه خود را حفظ کرده بود و تنها کمی رس در انتهای آن ایجاد شده بود.

تشخیص عسل طبیعی از تقلبی با حرارت دادن

حرارت دادن یکی از روش‌های راحت و قابل اعتماد جهت تشخیص عسل طبیعی از تقلبی می‌باشد.
به طوری که عسل طبیعی با حرارت دادن به گلوله تشکیل می‌دهد اما حبابی ایجاد نمی‌شود اما عسل تقلبی با داغ شدن حباب تشکیل می‌دهد؛ علت این امر این است که عسل مصنوعی همواره مقداری آب و رطوبت به صورت غیرعادی در خود دارد.

تشخیص عسل تقلبی با یک تکه نان تست

درنظر داشته باشید که درصد رطوبت عسل تقلبی همواره بیشتر از عسل طبیعی می‌باشد شاید با خود بپرسید که چگونه میزان رطوبت را تعیین کنیم؟ بسیار ساده است، شما می‌توانید تنها با یک تکه نان تست و بررسی نم دار شدن نان بعد از چند دقیقه این روش را امتحان کنید؛ به این صورت که نانی که آغشته به عسل طبیعی باشد نه تنها نم دار نشده بلکه سفت خواهد شد.

تفاوت ضخامت عسل طبیعی و تقلبی

گرانروی بالا یا به عبارتی پرچگال بودن عسل طبیعی یکی از ویژگی‌های انکار ناپذیر و از اهم مشخصات یک عسل ارگانیک است که به عینه می‌توانیم ببینیم عسلی که تقلبی است چنین ویژگی بارزی را در خود ندارد و ضخامت بسیار کمتری دارد.

طعم و مزه خاص عسل

عسل طبیعی، علاوه بر شیرینی خاص، دارای مزه و طعم ویژه‌ای است که فقط در عسل وجود دارد و عسل‌های مصنوعی فاقد این نوع مزه می‌باشند؛ لذا افراد می‌توانند با تکیه بر حس چشایی خود، درجه خلوص عسل را تشخیص دهند.
باید توجه داشت که عسل مصنوعی بیشتر مزه آبنبات چوبی می‌دهد تا مزه عسل طبیعی.

ریختن عسل در آب سرد

اگر مقداری عسل طبیعی را در یک لیوان آب سرد بریزید، می‌بینید که عسل کاملاً حالت چسبندگی خود را حفظ می‌کند و خیلی سخت و دیر در آب سرد حل می‌شود، اما عسل تقلبی اصلاً اینگونه نیست.
اگر عسل را داخل لیوان محتوی آب بریزید، چنانچه به صورت عمودی وارد لیوان پر از آب شود و به سرعت حل نگردد، عسل طبیعی است، ولی اگر عسل هنگام ریختن، در آب حل شود، نشان از تقلبی بودن آن است.

آب شدن در دهان

عسلی که طبیعی باشد، هنگام مصرف سریعاً در دهان پخش شده و شروع به انرژی بخشی می‌کند در حالی که عسل مصنوعی اینگونه نیست.

استفاده از ابزارهای بدن

به گفته عسل شناسان و زنبورداران تنها راه جهت تشخیص، استفاده از حواس بدن است. به طوری که انسان می‌تواند با زبان خود عسل طبیعی را مزه‌مزه کند و با بو کردن عسل، تشخیص دهد که آن عسل، طبیعی یا تقلبی است.